Birdlip, 4 maja 1941 r.

W tej chwili bardzo konieczne jest zrozumienie, co oznacza Czwarta Droga. Istnieją cztery sposoby pracy nad sobą. Należymy do Czwartej Drogi, która jest najtrudniejsza ze wszystkich, ponieważ musi być praktykowana w środku życia. Droga Fakira – to znaczy Pierwsza Droga – Droga Mnicha, to znaczy Druga Droga – Droga Jogi, to znaczy Trzecia Droga – nie jest naszą drogą. Musimy mowić o nas samych w małej skali, ale chodzi o to, że nawet w tej małej skali staramy się podążać Czwartą Drogą, która przenika do życia zewnętrznego zawsze wtedy, gdy pojawia się okres szczególnego nieporządku i chaosu.

Teraz chciałbym wam wszystkim powiedzieć, że niektórzy z was nie rozumieją idei Czwartej Drogi – na przykład wydaje mi się, że oczekujecie, iż warunki, które istniały w pewnym momencie, muszą lub będą istnieć zawsze. To jest całkowicie błędne. Czwarta Droga musi zawsze być związana ze zmieniającymi się okolicznościami życia i nigdy nie może stać się stała i nawykowa. Nagle może być konieczna zmiana całego zewnętrznego schematu rzeczy. Szczególnie w tym momencie chcę mieć wokół siebie ludzi, którzy to rozumieją i którzy mogą odnosić się do rożnych warunków, a jednocześnie zachowywać w sobie wszystkie zasady i idee Pracy. Nie mamy pojęcia, jak sprawy potoczą się w przyszłości. Ale rozumiemy, że Praca musi być kontynuowana w przyszłości. A to oznacza, że ludzie muszą być w stanie dostosować się do zupełnie innych warunkow zewnętrznych, a mimo to zachować sens i odczucie Pracy.

W Czwartej Drodze pierwszym głównym osiągnięciem jest stanie się człowiekiem nr 4 – to znaczy człowiekiem zrównoważonym lub wszechstronnym. Teraz, jeśli niektórzy z was wyrobili sobie pojęcie o tym, jaka jest zewnętrzna forma Pracy na podstawie przeszłych skojarzeń – i znajdziecie się w obliczu zupełnie nowego zewnętrznego stanu rzeczy i staniecie się negatywni – jesteście dla mnie naprawdę bezużyteczni, jeśli chodzi o Czwartą Drogę. Musicie się nauczyć, że każda zmiana w Pracy zewnętrznie jest zawsze dla was przydatna, bez względu na to, jaką przybiera formę. I wszyscy musicie być przygotowani na podążanie za Pracą w jej zmieniających się zewnętrznych przejawach i w każdej chwili utrzymywać jasne wewnętrzne nastawienie do niej.

W chwili obecnej jest zupełnie niemożliwe odtworzenie sytuacji, jaka istniała w Essex. Obecna siedziba naszej gałęzi Pracy znajduje się teraz w pełnym blasku rozgłosu – to znaczy, dwa domy, ktore zajęliśmy, znajdują się dosłownie przy autostradzie, szczegolnie dom w samym Birdlip, ktory znajduje się tuż we wsi. Z tego powodu jest zupełnie niemożliwe, aby żyć naszym życiem tak, jak prowadziliśmy je w Essex na Farmie – i każdy musi to sobie uświadomić i dostosować się do okoliczności. A także każdy musi zdać sobie sprawę, że jesteśmy – by tak rzec – w „obcym” hrabstwie, a szczegolnie konserwatywnym hrabstwie, i musimy przyczynić się do wywarcia rozsądnego i normalnego wrażenia na ludziach. W takich okolicznościach nie możemy mieć takiego samego zewnętrznego życia jak wcześniej, ale nie widzę powodu, dla którego ludzie, którzy nas odwiedzają, nie mieliby zrozumieć, że tę całkiem niewielką trudność można przezwyciężyć – i że poza tym wszystko jest dokładnie takie samo jak wcześniej. Powiedziałem wam dawno temu i powtórzyłem to kilka razy, że Praca niekoniecznie obejmuje przychodzenie na Farmę – i że Farma była w pewnym sensie odrębna od nauczania Pracy. Praca istnieje poprzez nastawienie każdego do niej i bez względu na to, jaka może być sytuacja zewnętrzna, nie powinno to mieć znaczenia, aby pracować w tym sensie. Przykro mi, że muszę to powiedzieć, ale jest to konieczne. Na ile to możliwe, możemy znaleźć się ponownie w zupełnie innych okolicznościach, ktore znow będą wymagały właściwego zrozumienia – a potem znowu i znowu. Ludzie muszą zrozumieć, że są na Czwartej Drodze i że zawsze muszą być w stanie być „wszystkim dla wszystkich ludzi” i rozwijać każdą stronę siebie – w odniesieniu do społeczeństwa i wszystkich form życia zewnętrznego – do rozsądnego punktu. W przeciwnym razie nie rozumieją idei Czwartej Drogi, która utrzymuje się w samym środku życia, pośród wszystkiego, co się dzieje, dostosowując się, a jednak zawsze trwając wewnętrznie.

Czwarta Droga jest i musi być zawsze najbardziej „elastyczna” ze wszystkich – wymaga jednak najbardziej elastycznego wewnętrznego zrozumienia. I jeśli ktoś nie potrafi być elastyczny, a mimo to zachować poczucie Pracy – jest raczej trudnym podmiotem w związku z tą linią Pracy. Każda zmiana okoliczności zapewnia każdemu bardzo przydatną szansę, aby się czegoś nauczyć. Kiedy mam wokół siebie wystarczająco dużo ludzi, którym mogę zaufać – w tym sensie, że potrafią normalnie radzić sobie z każdym rodzajem ludzi, których spotykają, i w każdej sytuacji w życiu – poczuję, że jestem w stanie rozszerzyć Pracę w sposób, w jaki chcę ją ostatecznie rozszerzyć. I tutaj przypomnę wam jedno znaczenie „mechaniczności” w Pracy. Jeśli nie możesz odnieść się do jednej lub drugiej strony w życiu, musisz uczynić to jednym ze swoich celow. Nie ma ani jednej rzeczy w życiu, o której człowiek w Czwartej Drodze nie powinien wiedzieć lub być w stanie utrzymać się w związku z nią. Ta Czwarta Droga nie jest romantyczna – i nie ma sensu mieć romantycznych uczuć do Farmy w Essex. Ta Czwarta Droga jest całkiem bezwzględna – i jak tylko coś jest skończone (to znaczy, nie daje już żadnej realnej wartości), jest porzucane. Przez to nie mam na myśli, że nie możemy wrocic na Farmę – ale że jest to wielka szansa dla każdego, aby dostosować się do zewnętrznej formy i fizycznej sytuacji Pracy w danym momencie. Dotyczy to w równym stopniu tych, którzy nie mogą tu przyjechać, jak i tych, którzy mogą. Byłbym bardzo rad, gdybyście wszyscy spróbowali zrozumieć, co to oznacza, ponieważ ważne jest, aby zwrócić uwagę na ten punkt ze względu na fakt, że tak często każdy zaczyna „osiadać”po jakimś czasie w jakiejś formie Pracy Czwartej Drogi, która jego zdaniem będzie trwała i trwała. Niestety, takie mentalne i emocjonalne nawyki mogą się wykształcić.

Powiedziałem kiedyś do G.: „Dlaczego nie budujesz bardziej solidnie?” (budowaliśmy teatr). Powiedział: „To tylko tymczasowe. Za bardzo krotki czas wszystko będzie inne. Wszyscy będą gdzie indziej. Nic nie może być zbudowane na stałe w tej chwili”. Dlatego konieczne jest, aby każdy w pewien sposób zrozumiał, co to oznacza. Wielokrotnie G. nie miał żadnej pracy „zewnętrznie” – to znaczy żadnego miejsca, żadnego mieszkania. Wszystko wydawało się rozpuścić i – z zewnętrznego lub sensorycznego punktu widzenia – zniknęło. Jednak, jak wiesz, Praca trwała i ostatecznie została przekazana do tego kraju – a jednak nie miało to nic wspolnego z zewnętrzną formą Pracy, z rzeczywistym domem lub sytuacją itd. I w świetle tego, co G. powiedział mi prywatnie, wyobraźcie sobie, że nie możemy mieć stałego domu dla Pracy i że będziemy musieli dostosować się do każdej sytuacji w przyszłości. Ale wszyscy z was, którzy słuchaliście nauki przez wystarczająco długi czas, powinniście być teraz całkiem spokojni o zmianę w zewnętrznej formie lub zewnętrznych wymaganiach Pracy – i od razu odnieść się do nich z punktu widzenia Pracy. Problem polega na tym, że rzeczy stają się mechaniczne – i konieczne jest, aby wstrząs został dany, aby rzeczy nie były już całkiem mechaniczne. Ale Praca trwa w ten sam sposób i mówi tym samym głosem, i daje tę samą siłę tym, którzy ją uznają i praktykują. Muszę dodać, że sednem mojej rozmowy z wami jest znaczenie tego, co nazywa się Czwartą Drogą. Nie jesteśmy fakirami wyciągającymi ramiona rok po roku; nie jesteśmy mnichami żyjącymi w klasztorach; nie jesteśmy joginami chodzącymi do odległych szkol lub siedzącymi i medytującymi w jaskiniach w Himalajach. Należymy do tego, co nazywa się Czwartą Drogą, która jest tu, w życiu. Więc musimy pracować pośród życia, otoczeni wszystkimi nieszczęściami życia – a ostatecznie życie staje się naszym nauczycielem. To znaczy, musimy praktykować nieutożsamianie się pośród wydarzeń życiowych; musimy praktykować pamiętanie o sobie pośród spraw; i musimy zauważać i oddzielać się od naszych negatywnych emocji pośród wszystkich krzywd i przykrości w codziennym życiu. I z tego powodu mówi się, że człowiek, który podąża Czwartą Drogą, musi stać się człowiekiem nr 4 – to znaczy człowiekiem, który rozwinął swoje centra. Oznacza to człowieka, który może być wszystkim dla wszystkich – i oznacza to człowieka, który rozwinął wszystkie strony siebie, tak aby mógł rozsądnie stawić czoła każdej sytuacji, każdej klasie, każdemu rodzajowi osoby, każdemu punktowi widzenia, każdej teorii, każdej praktycznej rzeczy, teoretycznej rzeczy lub filozoficznej rzeczy – do pewnego punktu. Z jednego punktu widzenia jest on człowiekiem świata. To jest błędne, ale prawdopodobnie daje pierwsze pojęcie o tym, kim jest człowiek nr 4. Człowiek nr 4 nie oznacza naprawdę człowieka świata. Oznacza coś głębszego niż to – ale z pewnością obejmuje to. To znaczy, że osoba jest w stanie stawić czoła wszystkim wydarzeniom i sytuacjom życiowym w rozsądny sposob i nie jest głupcem w kwestii życia i ludzi.

Jest wiele rzeczy do nauczenia się ze zwykłego życia, ktorych każdy powinien się nauczyć – a w świetle idei człowieka nr 4 wszystkie te rzeczy stają się interesujące. Ta osoba mechanicznie nienawidzi tej strony życia, a tamta osoba mechanicznie nienawidzi tamtej strony życia. Tak naprawdę człowiek musi czerpać swój pełny rozwój z życia w połączeniu z Pracą, aby osiągnąć stadium człowieka nr 4 – ponieważ żaden człowiek nie może stać się człowiekiem nr 4, jeśli Praca go nie oświeci, a jednocześnie żaden człowiek nie może stać się człowiekiem nr 4, jeśli nie odniesie się do wszystkich stron życia. Zapytajcie samych siebie – wszyscy – w jakich aspektach życia jesteście bardzo słabo rozwinięci. A tutaj po prostu mam na myśli zwykłe życie zewnętrzne. Czy byłbyś w stanie nagle przejąć dowodztwo nad armią? Czy byłbyś w stanie prowadzić hotel? Czy byłbyś w stanie skutecznie rozmawiać z premierem? Czy potrafiłbyś wystawić sztukę teatralną lub popłynąć statkiem, lub dać ważny taniec – i zachować spokoj i wiedzieć, co robić? Czy potrafiłbyś dać dobrą krytykę książki? Czy potrafiłbyś utrzymać się w rozmowie wśród zwykłych wykształconych ludzi? Chociaż to wszystko nie jest ważne i nikt nie musi tego brać dosłownie – każdy musi mieć pojęcie, co oznacza człowiek nr 4, ponieważ człowiek nr 4 nie oznacza dokładnie tego, co powiedziałem. Oznacza to osiągnięcie cudownej wszechstronności – tak że chociaż nigdy nie rozmawiałeś z premierem, kiedy nadejdzie odpowiedni moment, możesz to zrobić dzięki swojemu wewnętrznemu rozwojowi i swojej wewnętrznej sile.

Czwarta Droga leży w życiu – a ludzie muszą być wystarczająco silni, aby utrzymać ją w swojej woli i zrozumieniu, ponieważ nie ma świątyń, kościołow ani rytuałow – tylko zasady. Dlatego proszę, zrozumcie, że jeśli zewnętrzne warunki Czwartej Drogi zmieniają się dla was – a nawet zmieniają się raz po raz – musicie zawsze starać się zachować równowagę i zaakceptować nowe warunki jako Pracę – i uwierzyć, że jakikolwiek mężczyzna lub jakakolwiek kobieta osobiście nie może nic zrobić, jeśli zmiana zewnętrznych okoliczności czyni go lub ją negatywnym w Pracy. I dodam to całkiem proste zdanie. Proszę – niektorzy z was nie sądźcie, że Praca oznacza Farmę. Praca nie jest rzeczą zewnętrzną leżącą na Farmie. Często ludzie łączą się z Pracą poprzez zewnętrzne obrazy sensoryczne, tak że zapominają nawet, o czym jest Praca. Praca nie jest miejscem. Praca nie jest rzeczą, ktorej można dotknąć lub obsłużyć. Praca nie jest we Francji, Anglii, Ameryce ani w żadnym innym miejscu na świecie. Praca jest w waszych sercachi w waszym własnym zrozumieniu. I gdziekolwiek człowiek musi pójść – Praca zawsze może pójść z nim, jeśli zachowa do niej właściwą postawę. Praca jest utrzymywana przy życiu tylko dzięki własnym wysiłkom człowieka. Tylko jeśli jest on chętny ją przyjąć – Praca może dotknąć człowieka. I wtedy powoli zaczyna go przekształcać. Dlatego Praca nie jest w przestrzeni – ani nawet w czasie. Jest w czymś, czego nie rozumiemy – co nie jest ani przestrzenią, ani czasem, miejscem ani momentem – dla czego dawno temu wymyślono słowo, słowo, ktore jest zawsze całkowicie źle rozumiane – zwane wiecznością.