BADANIE MECHANICZNYCH SKOJARZEŃ

Quaremead, Ugley, 4 maja 1946 r.

Zmiana Bytu zależy od wewnętrznej pracy nad sobą. Nikt nie może zmienić swojego Bytu bez wewnętrznej pracy, ponieważ dopóki nie oddzieli się od swojego poziomu Bytu, nie może się zmienić, a wszelkie oddzielenie zależy od obserwacji własnego Bytu. Na przykład nauka nie może zmienić poziomu Bytu ludzkości ani poziomu Bytu samego siebie. Nauka jest czymś zewnętrznym, związanym z badaniem świata zewnętrznego, ale samoobserwacja jest kwestią wewnętrznego badania – badania samego siebie. Ostatnio mówiliśmy o badaniu Fałszywej Osobowości w sobie, badaniu Wyimaginowanego „ja”, a ostatnio mówiliśmy o badaniu postaw i buforów w sobie. Dziś wieczorem, między innymi, będę mówił o badaniu skojarzeń w sobie.

Wszyscy nosimy w sobie ogromną liczbę czysto mechanicznych skojarzeń, które łączą centra w różny, niewłaściwy sposób. Skojarzenia te należą do naszej nabytej psychologii, a zatem do naszej Osobowości. Możemy sobie wyobrazić, że skojarzenia te składają się z sieci rozciągniętej nad centrami i łączącej je na różne sposoby. Wówczas, gdy łańcuch skojarzeń zostanie dotknięty w jednym punkcie, bodziec spowoduje aktywację całego łańcucha. W badaniu skojarzeń najlepiej zacząć od Centrum Intelektualnego. Jeśli dopuścisz do swojego umysłu pewną myśl, uruchomi ona – że tak powiem – Centrum Emocjonalne i wszystkie inne centra, automatycznie wywołując określone uczucia, określone ruchy i określone pragnienia. Wszystko to należy do naszej mechaniczności. Jednym z głównych celów samobadania poprzez samoobserwację jest obserwacja naszej maszynerii. Ludzie potrzebują dużo czasu, aby uświadomić sobie, że to, za co się uważają, jest w rzeczywistości maszyną. Praca polega na oderwaniu się od tej maszynerii. Nawykowe łańcuchy skojarzeń stanowią bardzo silną część tej maszynerii. Jeśli osiągnąłeś pewien stopień samoobserwacji – co oznacza jednocześnie, że posiadasz pewną zdolność widzenia swojego mechanizmu – będziesz w stanie badać ścieżki skojarzeniowe między centrami, czyli to, jak jedna rzecz automatycznie wywołuje inną. Centra w nas są niesłusznie połączone tymi skojarzeniami.

Powiedziałem przed chwilą, że powinieneś zacząć badać poprzez obserwację, jak skojarzenia działają automatycznie, jak myśl może wywołać cały łańcuch skojarzeń i prowadzić do określonych rezultatów. Możliwe jest również badanie skojarzeń od strony Centrum Ruchu – na przykład zaczynasz chodzić szybko, niecierpliwie i natychmiast automatycznie pojawia się cała seria emocji i myśli. Mechanizm skojarzeniowy można badać od strony intelektualnej lub od strony ruchu. Na przykład siedzenie w określonej pozycji automatycznie wywoła pewne skojarzenia, które wpłyną na Centrum Emocjonalne i Centrum Intelektualne – mianowicie na twoje uczucia, nastroje i toki myśli. Jeśli pamiętasz, że twoje centra nie są wolne i nie działają prawidłowo, częściowo z powodu wszystkich tych mechanicznych skojarzeń, które nabyłeś, i jeśli posiadasz pewien stopień samoobserwacji, często będziesz potajemnie rozbawiony, zauważając, jak jakiś przypadkowo pobudzony łańcuch skojarzeń pragnie cię pochwycić i utożsamić. Jeśli potrafisz to zauważyć, po pewnym czasie odkryjesz, że te automatyczne łańcuchy skojarzeń tracą nad tobą władzę, a to oznacza, że tak naprawdę stajesz się mniej maszyną niż przed rozpoczęciem pracy nad sobą.

Jak powiedziano, skojarzenia tworzą sieć wokół centrów. Sieć ta jest stopniowo kształtowana od najmłodszych lat. W rezultacie centra nie mogą prawidłowo funkcjonować – tj. nie mogą wykonywać swojej własnej pracy. W konsekwencji wrażenia ze świata zewnętrznego nie mogą trafić we właściwe miejsce. Łączą się z rzeczami, gdzie nie powinno być żadnych połączeń. Kiedy zaczniesz do pewnego stopnia zdawać sobie sprawę, że jesteś mechaniczny i że jesteś przykuty do maszyny, która tak naprawdę wcale nie jest tobą, będziesz w stanie dostrzec, jak twoim życiem – między innymi – rządziły jej automatyczne skojarzenia. Jesteś już w niewielkim stopniu oddzielony od siebie, tak jak ci się wydawało. To już wielki krok naprzód w wewnętrznej pracy nad sobą. To również krok w kierunku Samopamiętania, ponieważ, jak wiesz, jednym z pierwszych doświadczeń wielkiego znaczenia Samopamiętania jest uświadomienie sobie własnej mechaniczności. Nie jesteś swoją maszyną, ale czymś innym. Nie musisz odbierać wszystkiego tak, jak zawsze, ponieważ jesteś czymś innym. Tej świadomości, że nie jest się swoją mechanicznością, swoją Fałszywą Osobowością, swoim Wyimaginowanym „ja”, swoimi negatywnymi postawami, swoimi utrwalonymi skojarzeniami, zawsze towarzyszy uczucie bólu lub – jak powiedział kiedyś pan Uspieński – gorycz. I powiedział przy pewnej okazji, że bardzo niewielu ludzi potrafi znieść ten ból lub gorzkie uczucia wobec siebie, i dlatego wolą powrócić do tego, kim zawsze byli. Jednocześnie dodałbym, że temu bolesnemu lub gorzkiemu uczuciu towarzyszy również poczucie wolności, poczucie zdumienia, że zawsze było się niewolnikiem całej tej machiny, którą wyobrażało się sobie jako swoje prawdziwe „ja”.

Kiedy w głowie pojawiają się nowe myśli, nowe sposoby myślenia wytyczone przez Pracę, zaczynasz uciekać od mechanicznych skojarzeń, zaczynając od Centrum Intelektualnego. Te nowe myśli, te nowe idee, których uczy nas Praca, zaczynają dawać nam nowy sposób myślenia, nowy umysł. A ten nowy umysł może ostatecznie nawiązać właściwe połączenia między centrami, jeśli da mu się wystarczająco dużo czasu. Nie widzę, jak można zerwać mechaniczne skojarzenia bez zupełnie nowego zestawu myśli, idei i ostatecznie nowego zrozumienia. Życie łączy te mechanizmy w niewłaściwy sposób. Sprawia, że ludzie zajmują stanowiska polityczne, religijne itd., ale wpływy Pracy wytwarzają w człowieku zupełnie nowe skojarzenia, zupełnie nowe połączenia. Ta Praca ma sprawić, że będziemy myśleć w nowy sposób, a to oznacza od razu, że nie możemy myśleć w stary sposób. Jeśli nie możemy myśleć w stary sposób, to wiele mechanicznych łańcuchów skojarzeń zostanie przerwanych. W tej chwili bardzo interesujące jest poczynienie pewnych obserwacji na temat mechanicznych łańcuchów skojarzeń i byłbym wdzięczny, gdyby któryś z państwa mógł podzielić się konkretnymi obserwacjami czysto mechanicznych skojarzeń, które zaobserwowaliście u siebie.